Sokrates’in felsefe tarihinin en gizemli figürü olduğu söylenebilir. Çünkü o, yazının zihni tembelleştirdiği gerekçesiyle hiçbir yazılı eser bırakmamıştır. Onun yazılı eser bırakmaması, bazı kesimlerce tarihte Sokrates’in gerçekten yaşayıp yaşamadığına ilişkin tartışmaların gündeme gelmesine yol açmıştır.

Bizler onun yaşamı ve ilkelerini  ilk sistem filozofu ve aynı zamanda Sokrates’in öğrencisi olan Platon’a borçluyuz. Bu noktada, Platon’un kaleme aldığı Sokrates’in Savunması onun yaşamı ve fikirlerine ilişkin kilit önem taşımaktadır. 

Sokrates’in Savunması adından da belli olduğu üzere, Sokrates’in Atina demokrasisinin oy birliği üzerine  idama mahkum edilmesi sonucu yargılanma sürecini ve Sokrates’in mahkemeye ilişkin yaptığı savunmayı ele alıyor. 

Peki, Sokrates ne olmuştu da idama mahkum edilmişti? 

Her şeyden önce şunu belirtmek gerekir ki o, kendini bazen bir  “at sineği”, bazen de bir “ebe” olarak tanımlıyordu. “At sineği” onun insanları soruları yoluyla rahatsız eden ve dolayısıyla düşünmeye zorlayan yapısını temsil ederken “ebe” tanımı Sokrates’in, insanlara diyalog aracılığıyla gerçekleri doğurtturma işlemine karşılık geliyordu. 

İşte, Sokrates Atina sokaklarına çıkıyor, meydanlarda gençlerle birtakım kavramlar  (Erdem, güzellik, aşk, devlet v.s.) üzerine tartışıyor, onları düşünmeye ve sorgulamaya teşvik ediyordu.  Atina demokrasisi ise onun bu tavrını “gençleri yoldan çıkarmak” ve “tanrılara inanmak” şeklinde yorumlamıştı.  İşte, bunun üzerine Sokrates idama mahkum edilmişti. 

Bu bağlamda, Sokrates yaptığı savunmada “ruhun ölümsüz olduğu”, “bedenin geçici, ruhun kalıcı olduğu”, “sorgulanmadan yaşanacak bir yaşamın yaşanmaya değer olmadığı” gibi fikirlerine uygun düşen bir tavırla savunmasını gerçekleştirmiştir. 

Bu savunma hem onun fikirlerine ışık tutması hem de politikacılardan tutun da pazardaki x amcanın ‘dilde söyledikleri ile  eyleme döktüklerinin’ bir olmadığı günümüzde, insanoğlu için bir ders niteliği taşımaktadır. 

Şunu da eklemek gerekir: 25 asır sonra 2012 yılında, Atina’da kurulan temsili mahkeme Sokrates’in suçsuz ve masum olduğuna karar vermiştir.

Sokrates’in Savunması

Platon

Çeviren: Ari Çokona

Türkiye İş Bankası Yayınları