Resimli çocuk kitaplarının, her zaman birden fazla boyuta sahip olduğunu düşünürüm. Katmanlar ne kadar fazlaysa aralarında dolaşmak da o kadar keyif verir. Böyle kitaplar her bir okuyucu için farklı duyumsamalar sağlar. Bazıları vardır, okuduktan sonra ağzınızda leziz bir tat bırakır. Bazıları aklınızda, bazılarıysa yüreğinizde yer edinir. Gaye Dinçel’in kitabı da benim için öyle oldu. Damak tadından düşünceye, akıldan duyguya, fikirden gerçekliğe akan, ılık bir meltemle yolculuk yapmış gibiyim. Birkaç kez dönüp baktığım sayfaları var. Her ne kadar hedef kitlesi çocuklar olsa da, biz yetişkinler için de söylenmiş, fark edilmeyi bekleyen satırlara sahip. İşte onlardan biri:  

“Dayımı bir türlü inandıramadım. Baktım faydası yok, konuyu değiştirdim.” (Kitabın iç sayfalarından)

Zeynep kitap boyunca dayısına, yazdıklarının hiç de göründüğü gibi olmadığını buna benzer cümlelerle anlatmaya çalışıyor. Düşünsenize, belki de çocuklar arkamızdan hep böyle yakınıyordur. Kalıplara sokulmuş, klişelerde sıkışıp kalmış, tekdüze yetişkin dünyası ve onlara sesini duyurmaya çalışan çocuklar… Kitabın, okuyucunun bakış açısını değiştirmesini umduğum boyutlarından biri bu. Onların söylediklerine daha çok kulak vermeli, yalın ve önyargısız davranışlarından ipuçlarını yakalamalıyız.

“Görünmeyenleri anlamak için görünenlere bakmak gerekir.” Aristoteles

Kitabın içinde bulunduğu boyutlardan biri de felsefe. ‘Bakmak’ ve ‘görmek’ kavramları, hikâye içinde sıkça sorgulanıyor. Felsefi çocuk kitapları kategorisinde örnek gösterilen “Kim Bu Konuşan?”, anlatılması zor gibi görünen bir konuyu yormadan, üstelemeden ve merak uyandırarak okurlarına sunuyor. İçindeki kahramanların neden sürekli çatışma halinde olduklarını, böyle davranmalarının altında yatan gerçek nedenin ne olduğunu merak eden Zeynep, tüm bunları tam da çocuk hisleriyle çözüyor. Sert ve kavgacı görünümlerine aldanmadan onlarla iletişime geçiyor.

Kitap boyunca, çocukların karşılaştığı olaylara, farklı ve barışçıl bakış açısıyla yaklaşmaları destekleniyor. İşte size evrensel boyut! Zeynep’in konuşmalarından ve arayışlarından bu özlemi ve dileği hep hissediyoruz. Neden barış sadece savaşın olmadığı yerlerde anılsın ki? Elbette kullandığımız dilde, anlattığımız öyküde veya herhangi bir sohbette de barış dolu olabiliriz.

En değer verdiğim sosyal boyutta ise durum şöyle… Zeynep’in dayısı, yaşamın doğal akışındaki farklılıklara uyum sağlayabilen bir erkek. Kız kardeşinin dünyayı gezerken gönderdiği fotoğraflara neşeyle bakıyor ve yeğeninin bakımını üstlenebiliyor. Böylece, kafamızdaki köhnemiş toplumsal rolleri yıkıp geçiyor. Tıpkı yarattığı kahramanların, kendilerinden beklenen alışagelmiş davranışları sergilemeyip tabuları yıktıkları gibi… Peki neden tüm yazdıkları klişe? Belki de, yazarlık macerasında küçük editörünü daha fazla dinlemesi gerekiyordur.

İşte bu noktada çok eğlendiğim bir boyuta geçiyoruz. Editörlük de yapan yazar, bence tüm çocuk kitabı yazarları ve yayınevlerine gizli bir mesaj göndermiş: “Artık çocukların karnı klişelere tok!” Hızlı bir değişim yaşayan günümüz çocuklarına ulaşabilmenin tek yolu, onların sınırsız hayal gücüne sahip olduklarını ve doğru kelimeleri yan yana getirebilirsek anlamayacakları konunun olmadığını kabul etmek. Bırakalım da çocuklar özgürce düşünsün ve kitaplardan dilediği çıkarımı yapsın. Kitabıyla bunu başarmış olan Gaye Dinçel’e binlerce teşekkür…

“İçinde resim ya da konuşmalar olmayan bir kitap ne işe yarar ki!” Alice Harikalar Diyarında

Çocukların ilk karşılaştıkları sanat eserlerinin resimli kitaplar olduğunu okuduğumdan beri, onları bir de bu boyutuyla inceliyorum. Kitabın çizeri Özlem Arslanoğlu Sağol, hikâyeyle el ele yürüyen capcanlı illüstrasyonlarıyla bizi rengarenk dünyalara çağırıyor. Kahramanların, kendileri gibi olmak istedikleri asıl hayatlarına usulca girmemizi sağlıyor. Çocuk edebiyatındaki edebi eserleri, sanatla harmanlayarak estetik bakış açımızı geliştiren çizerlere sonsuz sevgiler…

“Kim Bu Konuşan?” çocuk öyküleri yazanların ulaşmak isteyeceği zirvede bana göre.

Kim Bu Konuşan?

Gaye Dinçel

Resimleyen: Özlem Arslanoğlu Sağol

Gergedan Yayınları