Kuşkusuz Fransız Devrimi anlatılırken adından en az söz edilen politikacılardan birisidir Joseph Fouche. Stefan Zweig, Balzac biyografisi hazırlarken Balzac?ın ondan Napoleon?dan daha kuvvetli diye söz edişine rastlar. Balzac?ın karakter yaratma ve karakter inceleme konusundaki yeteneğini bilen Zweig, Fouche ile ilgili araştırmalar yapmaya başlar. Sonuçta Fransa ve Dünya tarihinin bu en önemli dönemlerinden birine ait önemli bir karakterle karşılaşır. Hayatı boyunca politikadan ve politikacılardan uzak duran Zweig, Fouche?nin hayatını anlatma sorumluluğunu üstlenir. Bunu yapmakla belki de politikanın ve politikacıların kirli oyunları ile insanların hayatını nasıl etkilediklerini, binlerce insanın ölümüne sebep olabilecek kararları nasıl aldıklarını anlatmak istemiştir.

Kitap için bir politikacı hayatından çok bir dönemin anlatımı diyebiliriz.  Anlatılan sadece Fouche değildir. Hızlı devrimsel dönüşümler ve iktidar savaşları yaşanan Fransa?da, Robespierre?den Napoleon? a kadar iktidar savaşının içinde olan her kese değinilmekte, dönemler, karakterler ve olaylar derinlemesine yansıtılmaktadır. Böylesine güçlü birçok politikacının arsında Fouche, kimi zaman bir devrimci, kralcıların karşısında, kimi zaman kralcı, kimi zaman imparatorluk yanlısı bir davranış ile aslında kim güçlü ise, rüzgâr kimden yana eserse onunla olmaya çalışmaktadır. Öyle ki, bir anda herkesin, birbirine zıt politika sergileyenlerin bile yanında görmek istediği birisi haline geliverir. Politikadaki değişimlerin kokusunu çok iyi alan Fouche, kendine bir ilke belirleme çabasına girişmez; var olan süreçlerde hep yer almak için çaba sarf eder, herkesin arkasından gizli işler çevirir. Yetkilerini kullanırken hep kendi yeri ve çıkarları doğrultusunda hareket eder.  Kılıçlar çekildiğinde geri çekilir, yüz yüze kavga etmez, zamanını bekler ve gizli ayak oyunları ile rakibine dize getirir.

Fouche, yılmaz bir savaşçıdır, inatçıdır. Kimi zaman ödüllendirilir, büyük unvanlar elde eder. Kimi zaman suçlanır, yargılanır, sürgün edilir, hakarete uğrar. Sonuçta hepsini aynı soğukkanlılıkla karşılar ve çıkarlarına ters gelen yerde hamlesini son ana kadar bekler ve rakibini en zayıf anında yere serer. İnsan akılını zorlayacak derecede herkesin hem nefret ettiği hem de ilk olarak listesine aldığı ve en önemli görevlere getirdiği bir politikacıdır Fouche. Asla en önde yer almamıştır. Büyük bir kahraman değildir. Ahlaksız bir politikacıdır o. Ancak en önemli kahramanların hep yanında olmayı başarabilmiş, en önemli görevleri üstlenebilmiş bir karakterdir. Bir dönemin, bir çağın her olayına parmağı bulaşmış biridir.

Kitabı okuduktan sonra politika ve tarik konusunda birçok kişinin duygu ve düşüncelerini etkileneceğini düşünüyorum. Günümüzde yaşadığımız olayların arkasındaki iktidar ve politik çatışmaları değerlendirme ve görmemizde yardımcı olabilecek bir kitap. Çünkü bu oyunlar tarihin her döneminde aynı iktidar mekanizmalarının eseri olarak bizi yönetmeye, yönlendirmeye devam etmektedir. Çoğu bir kader gibi kabul edilen uygulamaların ardında ne gibi oyunlar be beklentiler4 olduğunu açığa sermektedir. Kitap sanırım günümüz ve daha sonrası için hep güncelliğini koruyacaktır. Politika ve iktidar savaşları sürdüğü sürece okunacaktır.

Joseph Fouche: Bir Politikacının Portresi

Stefan Zweig

Çeviren: Gülperi Sert

Can Yayınları