Jose
de Sousa Saramago, iyi edebiyat okurlarının gözbebeği, tek bir kitabını
okumakla yetinmeyeceğiniz yazar.

Ölçüp biçmeden itaat etmek ahmağa yaraşır, diyor
Saramago romanında ve tam da olması gerekeni yapıyor.

Roman, Rembrandt’ın “İki Hırsız Arasında Çarmıha
Gerilen İsa: Üç Haç” isimli resminin tasviriyle açılıyor. Eğer benim gibi daha
önce bu resmi gördüyseniz tasvirleri okurken resim zihninizde canlanmaya
başlıyor. Bu ve kayıkta yapılan sohbet benim en sevdiğim bölümlerden.

Tanrı ile Şeytan arasında şöyle bir diyalog geçiyor:

“Hayır, seni ne kabul ederim ne de affederim,
olduğun gibi kalmanı tercih ederim, hatta elimden gelse seni daha kötü bile
yapardım. Ama neden. Çünkü benim sunduğum iyilik senin sunduğun kötülük olmadan
var olamaz, eğer sen bitersen, ben de biterim, şeytan şeytan olmadıkça, Tanrı
da Tanrı olamaz.”

Alıntıda da görüldüğü gibi Saramago İsa’yı
gökyüzünden yeryüzüne indiriyor ve onu Tanrının oğlu ya da Peygamber İsa değil,
her türlü zaafıyla bizler gibi sıradan bir insan yapıyor. Ve Tanrıyı ile
şeytanı konuşturarak birer karakter olarak romanın içine sokuyor.

Romanda İsa’nın hayatı kronolojik sırayla
anlatılıyor. Birçok yerde romanı için iddialı bir şekilde ‘kutsal kitap’, ‘yeni
İncil’ gibi ifadeler kullanıyor. Eğer kendini 12 havariden biri olarak
görmüyorsa böylece en iyi İncil yorumunun kendine ait olduğunu söylemiş oluyor.
Neticede kimse en kötüsünü ben yazdım demez.

Romanda yazılanların doğru olup olmadığına gelince…
Bu tabii ki bu büyük bir tartışma konusu. Saramago sadece kendi görüşlerini ortaya
koyuyor. Kaldı ki bu o kadar da önemli değil. Nihayetinde İncil’de yazılanların
doğru olduğuna ne kadar inanabiliriz ki? Hepsi de İsa öldükten sonra dört
havari tarafından yazıldı ve kilisenin kendi çıkarı ve otoritesini kaybetmemek
için müdahalelerde bulunup, çarpıtmalar yaptığını biliyoruz.

Başka bir yerde de İsa ile Tanrı arasında şöyle bir
konuşma geçiyor:

Tanrı: Sen insanlık denen tencereye sokacağım
kepçesin, seni tencereden çıkardığımda yeni bir tanrıya inanan insanlarla dolu
olacaksın, ben de o yeni tanrı olacağım.

İsa: Mideye indireceğin insanlar ile dolu bir kepçe.

Tanrı: Birbirlerini yiyenleri benim yememin gereği
var mıdır?

Tanrı’nın o kadar da iyi olmadığını şeytan ile
birlikte İsa’nın kaderine yön verdiğini söylüyor. Şeytan burada o kadar da kötü
bir karakter değil.

Mecdelli Meryem İsa’nın karısı mıydı? Romanda en çok
kafa kurcalayan sorularından biri de bu. Çünkü genel kabulün aksine Saramago
İsa’yı bize evli olarak gösteriyor.

Mecdelli Meryem’in İsa’nın karısı olduğu
tartışmasının yakın zamandaki temeli, 1945 yılında Mısır’da ortaya çıkarılan
kutsal el yazmalarına dayanıyor. Nag Hammadi belgeleri, Hıristiyanlık áleminde
büyük bir tartışma yarattı. Belgeler, havarilerden birinin ‘Mecdelli Meryem’ olduğunu,
Mecdelli ile Hz İsa‘nın evlendiğini, bu evlilikten bir çocuklarının dünyaya
geldiğini tartışmaya açtı.

1982 yılında Henry Lincoln, Michael Baigent ve
Richard Leigh imzasıyla çıkan ‘Kutsal Kan, Kutsal Kâse’ isimli kitapta
Hıristiyanlığın ‘Kutsal Kâse’ sırrının Mecdelli Meryem olabileceği öne
sürülüyordu. Bu kitap Dan Brown’ın ‘Da Vinci Şifresi’ romanına da esin kaynağı
oldu

Filipin belgelerinde ise şöyle ifadeler geçiyor:
‘İsa, onu diğer müritlerinden daha çok sever, sık sık dudaklarından öperdi.
Diğer müritler içerler ve kınadıklarını ifade ederlerdi. Ona şöyle derlerdi:
‘Onu niye bizden daha çok seviyorsun.’ O da şu yanıtı verirdi: Onu sevdiğim
gibi sizi niye sevmiyorum?’ 

Mecdelli Meryem adına Yeni Ahit’te 12 kez
rastlanıyor. Hz. İsa, çarmıha gerildiğinde müritlerinden sadece Mecdelli Meryem
orada bulunur. Öldükten sonra İsa ile ilgilenen yine Meryem’dir. Hıristiyan
öğretisine göre Hz. İsa’nın göğe yükseldiğini de üç gün sonra mezarını
ziyaretine gittiğinde fark eden de yine kendisidir. 

Güçlü bir lider ve düşünür olarak Hz. İsa’nın diğer
havarilere vermediği sırlarını Mecdelli Meryem’e aktarmış olabileceğine dair de
şüpheler var. Mecdelli Meryem’in bu durumda kıskançlıkların ve rekabetin
kurbanı olmuş olabileceği söyleniyor. Luka İncil’inde kadının adı geçmez,
sadece ‘günahkâr’ diye adlandırılan biri gözyaşlarıyla çarmıha gerilmiş İsa’nın
ayaklarını yıkar, saçlarıyla kurular, öper ve merhem sürer. Hz. İsa,
‘Günahlarından arınıyor, bu nedenle beni çok seviyor’ der.

Hıristiyanlığın temel doktrinine göre İsa Mesih asla
evlenmedi, çarmıha gerildi, dirildi ve göğe yükseldi. Bu kitap ise
Hıristiyanlığın temel inanç doktrininden çok farklı, bambaşka bir hikâye
anlatıyor. İsa’nın ölümlü olduğu, evlendiği bir hikâye anlatıyor. Bir başka
görüşe göre Son Akşam Yemeği’nde İsa ile Mecdelli Meryem bir çiftti. İkisinin
evli olması, bekâr İsa’dan çok daha mantıklıydı. Çünkü İsa bir Yahudi’ydi ve
Yahudilerin sosyal kültürü yetişkin bir erkeğin bekâr kalmasını yasaklıyordu.
Bu nedenle İsa evli olmasaydı İncil ayetleri bundan mutlaka bahsederdi.

Mecdelli Meryem’e tanrıça olarak tapan Sion Tarikatı’na
göre de İsa çarmıha gerildiğinde karısı Meryem hamileydi. Kutsal Kâse hikâyesinde
anlatılan İsa’nın kanı ile dolu olan kadeh aslında Meryem’i anlatıyordu.
Mesih’in soylu kanını taşıyan Kutsal Köse’ydi Meryem. Ve İsa’nın bir soyu
vardı. Vatikan bu sırrı dördüncü yüzyılda örtbas etmeye çalışmıştı. Haçlı
Seferleri’nin bir nedeni de buydu. Kilisenin Mecdelli Meryem’e emanet
edilmesini isteyen İsa ilk feministti. Meryem, kilise erkekleri karşısında
yıkıcı bir güçtü. Kilise kurma görevini almış olmakla kalmıyor, kilisenin yeni
ilan ettiği ilahın ölümlü nesiller dünyaya getirdiğinin fiziksel kanıtını
taşıyordu. Kilise bu yüzden Meryem’i kötü yola düşmüş bir kadın olarak tanıttı
ve İsa ile evlendiğine dair tüm delilleri sakladı.

Ayrıca Harward’lı profesör Karen King, 4. Yüzyıldan
kalan bir papirüs parçasına dayanarak, İsa’nın açıkça karısından bahsettiğini
iddia etti. Buna göre İsa’nın ismini Meryem olarak açıkladığı kişiye “Karım”
diye hitabı yazılı. Parçanın diğer tarafında ise O benim havarim olacak, yazıyor.

Öte yandan, Jeolog Dr. Arye Shimron İsa Peygamber’in
evli olup bir oğlu olduğunu ve ailesiyle birlikte Kudüs’te gömüldüğünü
kanıtlayabileceğini iddia etti. Yani ona göre Karısı Meryem ve oğlu Yahuda
ile birlikte orada gömülü.

İsa’ya Göre İncil

Jose Saramago

Çeviren: E. Efe Çakmak

Kırmızı Kedi Yayınları