Arşimet, denge prensiplerini ve suyun kaldırma kuvvetini keşfeden, geometriyle ilgilenen bir bilim adamıdır. “Bana bir dayanak noktası verin dünyayı yerinden oynatayım” sözü herkesçe bilinir.

Arşimet MÖ 287’de Sirakuza’da dünyaya gelir. Küçük yaşlarda babasıyla gökyüzünü incelemeye başlar.  “Her şey sayılardan oluşur” sözünü söyleyen Pisagor’u öğretmeni olarak görmüştür. Mısır’a giderek bu ülkede yaşayan Öklit (Eucleides), Aristarco, Stratone gibi bilim adamlarıyla tanışır.  Sirakuza’ya döndüğünde Kral Hieron, Arşimet’ten gemi yapmasını ister. “Dayanak noktasından ne kadar uzaklaşılırsa ağırlık o kadar büyük olur” diyen Arşimet denge prensiplerini keşfeder. Kral Hieron’un başka bir sorunu daha vardır: Tacının tümümün saf altından mı, yoksa altın gümüş karışımından mı yapıldığı. Bir gün Arşimet banyo yaparken suyun kaldırma kuvvetini keşfeder. “Eureka! Eureka!” (“Buldum! Buldum!”) diye bağırarak Kral Hieron’un huzuruna çıkar ve yeni keşfi olan suyun kaldırma kuvvetinin yardımıyla tacında saf altın kullanılmadığını, gümüşün de kullanıldığını kanıtlar.

Arşimet’in en önemli icatlarından birisi de Arşimet vidasıdır.

Arşimet hiçbir zaman savaşı sevmemiş ve savaş sırasında bu tutumunu sürdürerek “Geometriyi tercih ederim”demiştir. Bir Romalı asker, Arşimet’i geometriyle uğraşırken bulur ve kılıcını çekip “Kimsin sen?” diye sorar. Arşimet “Noli turbare meos circulos” (Latincede “Çemberlerimi rahatsız etme”) deyince asker onu oracıkta öldürür. Barışçı tutumu ve bilim aşkı canına mal olur.

Herkes Arşimet’i savaş makineleriyle tanır, oysaki onun asıl özelliği yaşadığımız dünyada kullandığımız hemen hemen her türlü makinenin temeli olan diğer icatlarıdır.

Arşimet

Luca Novelli

Çeviren: Sebahat Söylemez

Morpa Kültür Yayınları