Garanti Bankası’nda çalışırken bir sürü eğitim aldık, çeşitli hocalardan. En sıkıcı eğitimler Finansal Matematik eğitimleriydi. Faizler, oranlar, anuite ödemeleri, paranın zaman değeri… Bir seferinde İstanbul’daki eğitimlerden birine eğitmen olarak Dr. Hakan Özerol girdi. Adam finansal matematiği bitirip cebine koymuş, aynı zamanda o kadar komik ki. Her şeyi tam da anlayabileceğimiz şekilde veriyor, sürekli de gülüyoruz. Bir eğitimden insan başka ne ister?

Hakan’la tanışıklığımız o yıllarda başladı hâlâ da devam eder. Türkiye’de takdir ettiğim en önemli eğitmenlerden biridir. Daha önce de kitaplarını çıkmadan okuma zevkine erişmiştim. Davranışsal Finans kitabını görünce çarçabuk okudum. Gene her zamanki esprili, akıcı diliyle, günlük olaylarla dolu bir kitap yazmış Hakan.

Ekonomistlerin tersine insanın rasyonel olmadığını savunuyor.

“İnsanoğlunun, eğer önünde tümüyle aynı iki ürün varsa bunlardan ucuz olanı tercih etmesi beklenmelidir. Zira mantık bunu emreder. Oysa insanoğlu, tümüyle aynı olan iki maldan pahalı olanı, sırf pahalı olduğu için, kaliteli olabileceği için, yanındakine hava atmak için, üzerinde havalı bir marka olduğu için yada sırf ‘canı öyle istediği’ için… satın alır. Ekonomi bilimi ne yapabilir ki bu kadar saçmalık hakkında?” diyor ve kitabına başlıyor.

Aslında davranışsal finans uzun zamandır konuşulan bir konu. Tarifini gene Hakan Özerol’un kitabından alıyorum.

“Davranışsal finans, iki farklı disiplin olan psikoloji ve finansı bir araya getiren ve insanların yatırım yaparken, para biriktirirken, para harcarken nasıl, niçin mantıksız ve/veya rasyonel olmayan karalar verdiklerini açıklamaya çalışan ikili disiplinler birliğidir.”

Aslında konu çok ilginç. Alışverişin psikolojisini çok iyi anlatıyor. Söz konusu satın alma olunca nasıl mantıksız davrandığımızı kafamıza vura vura aktarıyor Hakan Özerol. Alışveriş yapmanın gerçekten fiziksel ihtiyaçları karşılamaktan öte bir şey olduğunu zevkle okudum. Konum gereği pazarlama ve satışın güzel örneklerini gördüm kitapta. Hele “Fırça yiyen pilot daha iyi uçar” bölümüne bayıldım.

Kaydi paranın nasıl daha kolay harcandığını, kredi kartının zihnimizde yarattığı yanılsamayı, indirim ve promosyonlardaki kurnazca yapılmış düzenlemeleri öğrenmek bizi daha rasyonel yapacak mı bilinmez. Ancak inanıyorum ki hiçbir ekonomi ve finansla ile ilgili kitabı böyle zevkle okumamışsınızdır.

Hakan hocamın sözleriyle bitireyim. Ne de olsa bu kadar tatlı bir dille “Rasyonel değilsinnn” diye bağırabilen başka kimse olamaz:).

“‘Finansı biliyoruz da Davranışsalı nasıl oluyor bu işin?’ demeyin lütfen. Öncelikle itiraf ediniz ki, gerçekten Finans ve Ekonomiyi biliyorsanız nasıl olur da her ayın sonunu getiremezsiniz? Nasıl olur da sırf canınız sıkıldığı için ya da sadece indirimde olduğu için bir çanta satın almış olabilirsiniz? Ya da nasıl olur da kredi kartı dökümünüzü gördüğünüzde o güzel gözlerinize inanamazsınız? Yoksa harcarken kendinizde değil miydiniz?”

Kendimizde değildik hocam… Vallahi ne olduğunu anlamadan harcayıverdik paracıklarımızı…

Davranışsal Finans

Dr. Hakan Özerol

Elma Yayınevi