Ana Babalık, Melike Sayıl ve Bilge Yağmurlu tarafından derlenen ve Koç Üniversitesi yayınlardan çıkan kuram ve araştırma kitabı. İki yıllık bir çalışmanın ürünü olan kitap, on dört bölümden oluşuyor. Her bölüm alanında uzman isimlerce yazılmış. Sayıl ve Yağmurlu kitabın, Türkiye’de psikoloji alanında ana babalık konusunda yazılmış, ulusal ve uluslararası çalışmaların bulgularını ve karşılaştırmalarını sunan ilk kitap olduğunu söylüyor. Çeviri olmaması, doğrudan Türkçe olarak yazılması itibariyle de değerli bir kitap.

Ana babalık, ana baba – çocuk ilişkisi birçok bağlamda ele alınmış. Göçmen ailelerden ahlak gelişimine, sosyoekonomik bağlamdan hukuki düzenlemelere kadar yalnızca psikoloji şemsiyesi altında değil farklı disiplinleri de içerecek şekilde kapsamlı bir rehber niteliğinde derlenmiş. Kitapta yer alan bölümleri ve bilim insanlarını ayrıntılı olarak ele almak gerekirse;

  1. bölüm “Çocukluğun ve Çocuk Yetiştirmenin Tarihi”. Bekir Onur tarafından yazılan bölüm; çocukluğun tarihi, çocukluğun modernleşmesi, ana babalara öğütler, aile içi ilişkiler, kadının eğitimi, disiplin yöntemleri ve sevgi şiddet çelişkisi alt başlıklarıyla ele alınmış. Çocuk yetiştirme konusunda çocukluğun tarihinden, çocuk sosyolojisinden, eğitim tarihi ve felsefesinden, kültürel antropolojiden destek alınmasını gerektiğini savunan Onur, aynı zamanda ailenin yanında okul ve topluma da bakmak gerektiği konusuna vurgu yapıyor.
  2. bölüm “Kültür ve Ana Babalık: Kuram ve Uygulama Çıkarsamaları“. Çiğdem Kağıtçıbaşı tarafından yazılan bölüm; kültür bağlamında ana baba – çocuk dinamiği, ana baba denetimi ve sevgisi, sosyal değişim ve değişen standartlar, kuramın açıklama ve öngörü rolü, esenlik ve uygulama çıkarsamaları alt başlıklarıyla ele alınmış. Kağıtçıbaşı, değerlendirme yaparken neyin kültüre bağlı neyin evrensel olduğuyla ilgili bilgi sahibi olmanın ve bu süreçte kültür süzgecini kullanmanın önemli olduğu vurgusunu yapıyor.
  3. bölüm “Çevre, Sosyoekonomik Bağlam ve Ana Babalık”.Nazlı Baydar, Berna Akçınar ve Nagihan İmer tarafından yazılan bölüm; aile içi ilişkilere eğilen kuramsal çerçeveler, ana babalık davranışlarını belirleyen nedensel süreçler, ailenin yapısal özellikleri, sosyoekonomik düzeyi, demografik özellikleri, annenin ve çocuğun kişisel özellikleri, Türkiye’de erken çocuklukta destekleyici ve cezalandırıcı ana babalık davranışları alt başlıklarıyla ele alınmış. Yazarlar, ana babalık davranışlarını etkileyen birçok farklı dinamiğin bulunduğuna ve olumsuz ana babalık tutumunun olumluya çevrilmesi için nedensel süreçlerin anlaşılmasının önemli olduğu konusuna vurgu yapıyor.
  4. bölüm “Batı Avrupa’daki Türk Göçmen Ailelerde Ana Babalık”. Elif Durgel ve Gökçe Bilici tarafından yazılan bölüm; kültürleşme, kültürleşme ve ana babaların çocuk yetiştirme düşünce ve davranışları, Türk göçmen ailelerde ana babalık, çocuk yetiştirme biliş ve davranışları, hedefleri ve Türk göçmen ana babalık ile çocukların sosyal ve zihinsel becerileri alt başlıklarını içeriyor. Yazarlar, Batı Avrupa’daki Türk göçmen ailelerin yapısı ve çocuk yetiştirme stillerini kültürlerarası bağlamda ele alırken aynı zamanda farklı bölgelerde bu tür araştırmalar yapmanın da önemi üzerinde duruyor.
  5. bölüm “Ana Babalığın Görünmeyen Yönü: Bilişler”. Bilge Yağmurlu ve Melis Yavuz tarafından yazılan bölüm; bilişin tanımlanması, bilişleri incelemenin önemi, ana babalık biliş ve davranışları arasındaki bağlantı, ebeveyn bilişleri ve sosyokültürel bağlam alt başlıklarından oluşuyor. Yazarlar; kültür, alt kültür ve tarihsel bağlama göre değişen bilişlerin ana babalık ve çocuk yetiştirme tutumu üzerindeki etkisi üzerinde durmuş ve bilişlerle çalışmanın gerekliliğini vurguluyor.
  6. bölüm “Ana Babalık ve Bağlanma”. Nebi Sümer tarafından yazılan bölüm; ana baba davranışları ve bağlanma, bağlanma ve yakın bakım sistemleri, anne duyarlığı, ana babaların bağlanma örüntüsü, bağlanma örüntüsü ve ana babalık stilleri, kültürel faktörler alt başlıklarını içeriyor. Sümer, birbirinin içine geçmiş olan ana babalık ve bağlanmanın birbirini nasıl etkilediği ve tüm bunların çocuğa ve çocuk yetiştirme tutumlarına nasıl yansıdığıyla ilgili bilgi veriyor.
  7. bölüm “Doğuştan Getirilen İlişkisellik Arayışının Ana Babayla Kurulan Duygusal Bağ Aracılığıyla Biçimlenmesi”. Sait Uluç tarafından yazılan bölüm; bağlanma davranış sistemi, anne duyarlığı ve özerklik desteği, etkileşimi öğrenmek, içselleştirilmiş etkileşim alt başlıklarını içeriyor. Uluç, çocuğun bağlanma gücü ile bakım verenin duyarlığı ve özerklik desteği sonucu ortaya çıkan bağlanmanın farklılaşma sonucunda ortaya farklı yaşam senaryolarının çıkabileceğini belirtmiştir.
  8. bölüm “Çocuklukta Olumlu Sosyal Davranış ve Ahlak Gelişiminde Ana Baba Davranışlarının Etkileri”. Asiye Kumru ve Pınar Öztürk tarafından yazılan bu bölüm, kuramsal yaklaşımlar, ebeveyn sosyalleştirmesinin olumlu sosyal ve ahlak gelişimi ile ilişkisi, olumlu sosyal davranışlar, çocuğun mizacının ve bağlamın özelliklerinin düzenleyici rolü, ebeveyn-çocuk ilişkisinin niteliği alt başlıklarını içeriyor. Yazarlar, çocuğun ahlak gelişimin ana babanın rolünün önemi bunun yanında pasif bir alıcı olmayan çocuğun etkileşime girerek sürece dahil olduğu üzerinde duruyor.
  9. bölüm “Benlik Düzenlemenin Gelişiminde Mizaç ve Ana Baba Etkisi”. Senay Güner Cebioğlu ve Nazan Akan tarafından yazılan bölüm; benlik düzenlemenin tanımlaması, mizaç ve benlik düzenleme ilişkisi, ana babalığın benlik düzenleme ile ilişkisi, yerel literatür, kültürel iklimin gözde geçirilmesi, araştırma yöntemi başlıklarını içermektedir. Tübitak destekli araştırmanın makalesi şeklinde sunulan bölüm, Batı’daki sonuçlarla karşılaştırma içermektedir.
  10. bölüm “Ailede Duygu Sosyalleştirme Süreci ve Çocuğun Sosyoduygusal Gelişimi”. Feyza Çorapçı tarafından yazılan bölüm; duygu sosyalleştirme ve ölçme yöntemleri, çocuğun özellikleri, ailenin sosyoekonomik yapısı ve kültüre bağlı olarak duygu sosyalleştirme, kültür ve duygu sosyalleştirme, etnik ve sosyoekonomik düzey farklılıkları ve duygu sosyalleştirme, Türk ailesinde duygu sosyalleştirme, nitel ve nicel yöntemlerle ölçüm alt başlıklarını kapsamaktadır. Çorapçı, yapılan araştırmalar sonucu duygu sosyalleştirme kavramıyla ilgili yapılan araştırmaların kültür göz önünde bulundurularak yapılmasının üzerinde durmuş ve araçların geliştirmesini önermiştir.
  11. bölüm “Dil ve İletişim Becerilerinin Gelişiminde Ana Baba Etkileri” Özlem Ece Demir ve Aylin Küntay tarafından yazılan bölüm; sözcük, gramer, edimsel bilgi, akademik yeti gelişimi alt başlıklarından oluşmaktadır. Aynı zamanda ana babalık davranışları ve dil gelişimi üzerine cevap bekleyen sorular da bölümde yer almaktadır.
  12. bölüm “Ana Babanın Kontrol Davranışları ve Ergenlik”. Melike Sayıl ve Yeliz Kındap Tepe tarafından yazılan bölüm; ana babalık ve kontrol, kavramsallaştırma, ergenlik ve anan baba kontrolü, ergenlerde özerklik desteği, kontrolün belirleyicileri, farklı kültürler ve bağlamlar, Türkiye’de ergen araştırmaları başlıklarını içermektedir. Yazarlar, ergenlik bağlamında ana baba kontrolünü farklı bağlamlarda ele almış aynı zamanda önerilerde bulunmuştur.
  13. bölüm “Evlilik İlişkisi ve Ana Babalık”. Ayşen Güre tarafından yazılan bu bölüm; kuramsal araştırmalar, görgül çalışmalar, evlilik uyumu ve çocuğun uyumu arasındaki bağlantılar alt başlıklarını içermektedir. Güre, evlilik ilişkisi, uyumu, ana babalık, çocuğa yansımaları üzerinde durmuş ve çeşitli önerilerde bulunmuştur.
  14. bölüm “Hukuki Düzenlemeler Çerçevesinde Ana Baba – Çocuk İlişkisi”. İrem Çağlar tarafından yazılan son bölüm; ana baba – çocuk ilişkisinin doğum yoluyla, evlat edinme yoluyla kurulması, velayet, hak ve yükümlülükler, vesayet altındaki çocuklar, evlilik ilişkisi sonlanırken ana baba-çocuk ilişkisi alt başlıklarını içermektedir.

Kitap, ana babalık bağlamında çalışan birçok meslek elemanına fayda sağlayacaktır. Farklı disiplinleri içermesi nedeniyle kitabın sonunda yer alan terimce ayrıca yararlı olacaktır.

Ankara Üniversitesi Gelişim Psikolojisi yüksek lisans programında bir dönem boyunca ders olarak okutulan bu kitabın başka programlarda da okutulması ve daha fazla insana ulaşması dileğiyle…

Ana Babalık: Kuram ve Araştırma

Kolektif

Koç Üniversitesi Yayınları