Ülkemizde Aleviliğin din mi, mezhep mi, yoksa felsefe mi olduğu kronik bir tartışma hâlinde süregelmiştir. Hem Alevilerin hem de Alevi olmayanların bu konuda birçok farklı görüşe sahip olduğuna hepimiz şahit olmuşuzdur. Erdoğan Çınar, Aleviliğin Gizli Tarihi isimli eserinde, Aleviliğin din olduğu tezini savunmakta.

Eserde, Aleviliğin kökeninin yanı sıra ritüellerinin anlatımına da yer veriliyor. Yazar, Alevi teriminin kökeninin nereden geldiğini ve terimin anlamını açıklıyor. Bilinmesi gereken Ocak, Ayin-i Cem, Dedelik, Alevi inanışı içinde Ali kavramlarından bahsediyor. Cem ayininin bölümleri olan On İki Hizmet, Semah, Çerağ Uyarma, Tevhid, Miraçlama, Musahiplik, Mum Söndü, Çerağın Sır Edilmesi?ni tüm ayrıntılarıyla ve kendi içinde bir bütünlük oluşturacak şekilde işliyor.

Muhtemelen benim gibi konuyla ilgilenenlerin kafalarında soru işaretleri oluşmasına sebep olacak kısımlar, Aleviliğin başlangıcı ve kadim kaynaklarda Aleviliğin ne şekilde anlatıldığının bahsedildiği bölümler olacaktır.

Meksika?da kayıp kıta ?Mu? kaynaklı 1780 numaralı tabletin üzerinde yazan  ?Yaradan?ın gözleri gündüz her şeyi görür. O Ra-Mu?nun (Güneşin) ağzından konuşur, O?nun kelamı hakikattir.? İbaresini, Alevilerin tüm dualarını ?Gerçeklerin Demine Hu? cümlesi ile bitirmesiyle bağdaştırıyor. Bu ve bunun gibi iddialarla Aleviliğin kadimdeki kaynağına ulaştığını iddia ediyor. Bu örneklemedeki bağlantıyı nereden kurdu bilinmez ama soru işaretleri bununla da kalmıyor.

Ayrıca bazı İslami kavramların farklı şekilde yorumlandığını da görebiliyoruz. ?Kalu Bela?, kısaca, âlemler yaratılmadan önce Allah?ın bütün insanlara “Ben sizin Rabbiniz değil miyim?” diye sorması ve insanların iman etmesi ve söz vermeleri şeklinde tezahür eden olaydır. Erdoğan Çınar?a göre Alevi inanışı içinde derin bir sır perdesi altında saklı tutulan, insanın yaradılışına ilişkin sır ?Sekahüm Sırrı? olarak adlandırılır. Kalu Bela?da olduğu gibi Sekahüm Sırrı?nda da yaradan ile yaratılan arasında bir sır vardır.

Yazar, son olarak Anadolu?nun fikri ve dini mülkiyeti olduğunu iddia ettiği Aleviliğin muadili olan Bektaşilikten bahsediyor. Aleviliğin din mi, mezhep mi, yoksa felsefe mi olduğuna dair fikir yelpazesinden birini temsil eden bu kitap, konuya yakından ilgi duyanların okuması gereken bir eser.

Aleviliğin Gizli Tarihi: Demirin Üstünde Karınca İzi

Erdoğan Çınar

Chiviyazıları Yayınevi